جامعه شناسی

اسلام و مدرنیته:چالش یا همزیستی

      نگاهی نظری و تجربی

                                                                                                               

                                                                                                           علی روحانی*

 

 

چکيده :

هر چند تا مدت ها اين مفروض که جهان اسلام در مقابل مدرنيسم پوياي غرب اغلب به صورت واحدي ايستا به نظر مي رسيد و يا اين گونه تلقي مي شد و همين امر موجب فرضيه سازي هاي متعددي در باب اسلام و مدرنيته شده است , اما از نظر اين مقاله شواهد نشان دهنده آن است که جهان اسلام از اوايل قرن شانزدهم و با قدرت به شکل مستقل در ايجاد فرهنگ مدرن مشارکت کرده است به گونه اي که در بسياري از جنبه ها مشابهت هاي روشني با تاريخ فرهنگ اروپا دارد . خاصه بعد از دهه 1990 نگرش هاي جديدي هم در دنياي غرب و هم در ميان انديشمندان اسلامي ظهور کردند که همراه شدن آن با پديده جهاني شدن امکانات و فرصت هاي زيادي رو در روي اسلام و مدرنيته قرار داد و واکنش هاي متفاوتي را منجر شد . اين مقاله سعي در بررسي اين موضوع و امکان همزيستي بين اين دو را نشان مي دهد .

 

واژگان کليدي : اسلام , مدرنيته , جهان اسلام , جهان غرب , جنبش هاي اسلام گرا , انديشمندان اسلامي , جهاني شدن .

ادامه مطلب

۱-به نظر مي‌رسد اين موضوع در نقطه آغاز بسيار روشن باشد، اما در فهم معنا و مشخصه‌هاي جهاني شدن فرهنگ، ابتدا ما بايد بعضي جنبه‌هاي تعريف دو اصطلاح تشكيل دهنده آن را بفهميم. پس اجازه دهيد از جهاني شدن شروع كنيم.

2-امروزه نسبتاً هر دانشمند مهمي ممكن است مفروضات كلي وسيعي كه جهاني شدن يك فرايند چند بعدي است را بپذيرد كه به صورت همزمان در درون قلمرو اقتصاد، سياست، توسعه تكنولوژيكي (مخصوصاً رسانه و تكنولوژيهاي ارتباطي) تغييرات محيطي و فرهنگ اتفاق افتد. يك روش ساده تعريف جهاني شدن كه در هر يك از اين ابعاد بدون برتري یا علت‌هاي برتري بودن ارائه مي‌شود، اين است كه آن فرآيندي پيچيده، شتابان و يكپارچه كننده اتصالات (Conectivity) جهاني است. فهم اين مطلب بيشتر در شيوه كلي و انتزاعي است، جهاني نشدن اشاره به توسعه سريع و شبكه‌هاي متراكم كه خصوصيات مادي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي زندگي در جهان مدرن است. در پايه‌هاي اصلي‌اش، جهاني شدن اشاره به توسعه سريع و شبكه‌هاي متراكم كه خصوصيات مادي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي زندگي در جهان مدرن است. در پايه‌هاي اصلي‌اش جهاني شدن توضيح كاملاً ساده‌اي از اين شبكه‌ها و مفهوم‌هايشان است: جريان‌هايي پيرامون آنها (و سرتاسر مرزهاي جهاني) تقريباً هرچيزي كه ويژگي زندگي مدرن باشد: جريانات سرمايه، اجناس، مردم، دانش، اطلاعات و ايده‌ها، جرم، آلودگي، بيماري، روش، اعتقادات، تصاوير و از اين قبيل.

این مقاله ترجمه ای است از :

(cultural globalization (john tamlinson

ادامه مطلب را ببینید

ادامه مطلب

-    هر کسي در سالهاي اخير مجله اي يا روزنامه اي از انتشارات غربي مي خواند , احتمالا تشخيص مي دهد که تجسم از اسلام و جوامع مسلمان به صورت برجسته اي از پوشش زنان است . در بسياري از عکس هاي خبري پوشش سر زنان دلالت بر جايگاه زنان يا مدرن بودن فرهنگ است . مهاجرت , گسترش جهاني اديان و تضادهاي جهاني باعث افزايش آشکار اجتماعات مسلمان در آمريکاي شمالي و اروپا شده است . سنت هاي غربي پذيرش حجاب را با ظلم يا جهالت به تاخير انداخته اند . بنابراين زنان مسلمان پي در پي ضربات کج فهمي و تعصب را تحمل کرده اند , مخصوصا از جانب روشنفکران غير مسلماني که درباره حقوق زنان کار مي کرده اند . به هر حال , يکي از اهداف انسان شناسي اين است که در داخل فرهنگ ها جستجو کند تا معناها و مفهوم ها را کشف کند بر خلاف اين فرض که مشاهده گر از قبل معني چيزها را مي داند يا قضاوت هاي آسان را مي پذيرد .

2-    هما هودفر , انسان شناس کانادايي ايراني تبار , در اين جا انعطاف پذيري و پيچيدگي حجاب را با توجه دقيق از تجربياتش از زن مسلمان , بيان مي کند که بسياري از تصويرهاي غربي از حجاب نادرست و خيالي هستند . در توضيح اين که پوشش زنان مسلمان در پاسخ به تغيير شرايط اجتماعي متنوع مي شود , نويسنده روي پوشش زنان در ايران بين 1930 تا 1980 که شامل داستان زندگي شخصي اش نيز مي شود تاکيد مي کند . سرانجام هودفر , درباره زمينه کاري اش بين اجتماعات مسلمان در کانادا که با مشکلات مختصري از جانب زناني که پوشش کاملي دارند مواجه شده است بحث مي کند . هودفر بيان مي کند که کج فهمي از زنان مسلمان يک نوع نژاد پرستي است که از یکی شدن مسلمانان و ديگران  بر عليه بي عدالتي جلوگيري مي کند . نوشته هاي پژوهشگر روي زن و اسلام , شامل نقش پوشش , حجيم است . دانشجويان علاقه مند ممکن است آرزو داشته باشند تا در جستجوي فمنیسم اسلامي  نوشته اليزابت فرنا , و فراتر از حجاب : ديناميک مردانه , زنانه در جوامع اسلامي مدرن را نوشته فاطمه مير میرنیسی را بخوانند (Saqi Books , rev . ed . 2003)

 

این مقاله ترجمه ای است از :

Homa hoodfar/the veil in their minds and our heads:veiling practices and muslim women in the polittics of culture in the shadow of capital/pp.284-79.1997/duke university press.

ادامه مطلب را ببینید

ادامه مطلب